Sıfat Nedir





$yazibasligitd
Sıfat Resimleri

Bu Yazıda Neler Var

  • 1. Sıfatların Özellikleri
  • 2. Sıfat Çeşitleri
  • a. Niteleme sıfatları
  • b. Belirtme sıfatları
  • 1 - İşaret Sıfatı:
  • 2 - Sayı Sıfatları :
  • Asıl sayı sıfatı
  • Sıra sayı sıfatı
  • Üleştirme sayı sıfatı
  • Kesir sayı sıfatı
  • Kesir sayı sıfatı
  • 3 - Belgisiz Sıfat :
  • 4 - Soru Sıfatı :
  • 3. Sıfatlarda Anlam
  • 1. Sıfatlarda Anlam Kuvvetlendirme
  • 2. Sıfatlarda Anlam Daraltma:
  • 3. Sıfatlarda Karşılaştırma(Derecelendirme):
  • 4. Yapı Bakımından Sıfatlar
  • 1. Basit Sıfatlar
  • 2. Türemiş Sıfatlar
  • 3. Birleşik Sıfatlar
  • Adlaşmış Sıfat
  • Ünvan (San) Sıfatları
  • Sıfatlarda Pekiştirme
  • a) m, p, r, s ünsüzleri ile:
  • b) İkileme ( tekrarlama ) yolu ile:
  • c) Tekrarlanan sıfatların arasına soru ekileri katılarak yapılan pekiştirme:
  • Sıfatlarda Küçültme
  • İlgili Yazılar

    01 | Sıfat Örnekleri
    02 | Birleşik Sıfat Ekleri
    03 | Birleşik Sıfat
    04 | Sıfat Tamlamaları

    Sponsorlu Bağlantılar

    Sıfat (Önad) : İsimleri niteleyen ya da belirten sözcüklerdir. Sıfat ya da önad; isimlerin ya da diğer sıfatların önüne gelerek onları miktar, sıra, konum, renk, biçim, insanda bıraktığı duygu vb. gibi çeşitli yönlerden tanımlayan, tarif eden sözcük türü.

    Sıfatlar ancak varlıklarla ortaya çıkar. Bu nedenle tek başlarına kullanılamaz. Sıfat olarak kullanılan çoğu sözcük bazen bir kavramın karşılığıdır. Örneğin “mavi”, bir renk ismidir, “iki”, bir sayı ismidir. Ancak bu sözcükler isimlerin özelliklerini bildirecek duruma gelirse sıfat olur. Yani; “Mavi gözlerine bayıldım.” cümlesinde “mavi” göz isminin rengini bildirdiğinden sıfattır. Ya da “iki” sözü; “İki kalemi vardı.” cümlesinde kalemlerin sayısını bildirdiğinden sıfat olmuştur.

    Ancak sıfatın mutlaka isimden önce gelmesi gerekmez. Bazen bir ismin niteliğini bildirmesine rağmen isimden önce gelmediği de olur.

    Bu genel bilgilerden sonra, şimdi de sıfatların çeşitlerini görelim.

    1. Sıfatların Özellikleri


    1. Sıfatlar isimlerden önce gelerek onları sayı, renk, durum, hareket, biçim, yer, işaret ve soru yönlerinden tamamlar; onları niteler veya belirtir:
    "O zaman gördü ki, küçük çocuk, memleketlisi, minimini yavru ağlıyor... Sessizce, titreye titreye ağlıyor. Yanaklarından gözyaşları birbiri arkasına, temiz vagon pencerelerindeki yağmur damlaları nasıl acele acele, sarsıla çarpışa dökülürse öyle, bağrının sarsıntılarıyla yerlerinden oynayarak, vuruşarak içlerinde güneşli mavi gök, pırıl pırıl akıyor."

    o zaman, küçük çocuk, minimini yavru, temiz vagon pencereleri, güneşli mavi gök

    2. Tek başlarına kullanıldıkları zaman isim değerindedirler. Çünkü ancak bir isimden önce geldikleri zaman sıfat oldukları anlaşılabilir:
    yeşil elbise (sıfat) yeşili severim (isim)
    İhtiyar kadın (sıfat) İhtiyarlara iyi davranmalıyız (isim)
    Büyük park (sıfat) parkların en büyüğü (isim)

    3. Tek başlarına kullanıldıklarında isim değerinde oldukları için alabildikleri isim çekim eklerini, yani hâl eklerini, iyelik eklerini ve çoğul ekini, bir isimden önce gelerek onu niteledikleri ya da belirttikleri zaman, yani sıfat olarak kullanıldıkları zaman alamazlar:
    Bir basamak yukarı çık. sıfat
    Birler basamağı isim
    Yürüyen merdiven sıfat
    Yürüyenler ve koşanlar isim

    4. Bir sıfatla onun nitelediği ya da belirttiği bir isim arasına noktalama işareti (özellikle virgül) konmaz. Virgül konursa ilk kelime tek başına kalmış
    olur, dolayısıyla isimleşir.

    Genç adama gülümseyerek baktı. (genç: sıfat)
    Genç, adama gülümseyerek baktı. (genç: isim, özne)

    5. Birkaç sıfat, arka arkaya sıralanarak bir ismi niteleyebilir veya belirtebilir:
    Karanlık, büyük, korkutucu ve nemli bir evdi.

    6. Sıfatın varlığından bahsedildiği her yerde mutlaka sıfat tamlaması vardır; o sıfatla (soru sıfatı da olsa) bir tamlama oluşturulmuştur.

    2. Sıfat Çeşitleri


    a. Niteleme sıfatları

    Varlıkların yapısal özelliklerini ortaya koyan sıfatlardır. Bunlar varlığın nasıl olduğunu bildirir ve isme sorulan “nasıl” sorusuna cevap verir.

    Kurumuş yapraklar yere döküldü.” cümlesindeki altı çizili sözcük, yaprağın nasıl olduğunu yani niteliğini bildiriyor. İsme “Nasıl yapraklar?” diye sorarsak cevap olarak “kurumuş” sözünün geldiğini görürüz.

    b. Belirtme sıfatları

    Varlıkların diğer varlıklarla ilgileri sonucunda aldığı özellikleri belirten sıfatlardır. Kendi arasında dört gruba ayrılır.

    1 - İşaret Sıfatı:

    Varlıkların bulunduğu yerleri gösteren sıfatlardır. Söyleyen kişinin, sözünü ettiği nesneye uzaklığına göre değişir.
    Bu evi biz aldık.” cümlesinde evin yakın olduğu;
    Şu evi biz aldık.” cümlesinde biraz uzak;
    O evi biz aldık.” cümlesinde çok uzak ya da, sözü edilen bir evin olduğu anlaşılır.

    Bu cümlelerde altı çizili sözcükler işaret sıfatıdır. Bu tür sıfatlar isme “hangi” sorusunun sorulmasıyla bulunur. “Hangi ev?”, “ “Bu ev” gibi...

    Bazı işaret sıfatları ise yer bildirir. Bunlar çoğu zaman “-ki” ekini alarak kullanılır.
    Buradaki evi biz aldık.
    Şuradaki evi biz aldık.
    Oradaki evi biz aldık.

    cümlelerinde bulunan altı çizili sözcükler yer bildiren işaret sıfatlarıdır. Bunların dışında; öteki sokak, beriki ağaç gibi yer bildiren sıfatlar da vardır.

    2 - Sayı Sıfatları :

    İsimlerin sayısal özelliklerini bildiren sıfatlardır. Birkaç türü vardır. Örneğin; "Sınıfta yedi öğrenci vardı."

    Asıl sayı sıfatı

    Yedinci öğrenci gelsin.

    Sıra sayı sıfatı

    Yedişer kişi geldi.

    Üleştirme sayı sıfatı

    Yedi de bir ihtimal var.

    Kesir sayı sıfatı

    Çeyrek ekmek aldı.

    Kesir sayı sıfatı

    Bunların dışında bazı kaynakların topluluk sayı sıfatı diye adlandırdığı, ikiz çocuk gibi sıfatlar da vardır.

    3 - Belgisiz Sıfat :

    İsimlerin nicelik yönüyle belirsizliklerini ifade eden sıfatlardır.
    Bazı konularda bilgisi yoktur.
    Birtakım yanlış fikirleri vardı.
    Hiçbir öğrenci gelmemişti.
    Bütün kitapları aldı.
    Her yer tertemizdi.
    Bir gün bu iyiliğinizi ödeyeceğim.
    Cümlelerinde altı çizili sözcükler belgisiz sıfatlardır. İsimleri sayıca az çok belli etmişler ancak tam bir özellik bildirmemişlerdir.

    4 - Soru Sıfatı :

    İsimlerin niteliğini, herhangi bir özelliğini soran sıfatlardır. Bu sözcüklerin yerine konan sözcükler de sıfattır.
    Nasıl filmleri seversin?
    Kaçar lira ayırmamız gerekiyor?
    Hangi soruyu çözemedi?

    3. Sıfatlarda Anlam



    1. Sıfatlarda Anlam Kuvvetlendirme

    Kural : Zarflarla ve edatlarla anlam kuvvetlendirilebilir:
    çalışkan>arı gibi çalışkan>arı gibi çalışkan çocuk
    güzel>Cennet kadar güzel>Cennet kadar güzel vatan
    verimli>çek verimli>çok verimli topraklar

    Burada "cennet kadar" kelime grubu "güzel" sıfatını; sonra hepsi birden "vatan" kelimesini nitelemiş.

    Kural : Pekiştirme sıfatları ile de anlam kuvvetlendirilebilir:
    Bir sıfatın ilk iki sesine "m, p, r, s" ünsüzlerinden biri eklenip, oluşan hecenin o sıfatın başına getirilmesiyle oluşur. Ünlüyle başlayan sıfatlarda ilk ünlüye "m, p, r, s" ünsüzlerinden biri eklenir.

    Sarı sayfalar>sapsarı sayfalar
    Kırmızı>kıpkırmızı elbise
    Mor>mosmor bir yüz
    Yeşil>yemyeşil tabiat
    Temiz>tertemiz toplum
    Uzun>upuzun araba
    Bu kurala uymayan pekiştirme sıfatları da vardır:
    Sapasağlam, yapayalnız, çırılçıplak, çepeçevre...

    Kural : Tekrar yoluyla da anlam kuvvetlendirilebilir. Tekrar edilen kelimeler arasına "mİ" soru eki de konabilir:
    doğru dürüst bir iş, boylu poslu bir adam, az buz para değil...
    yüce yüce yaylalar, Mini mini eller, tatlı tatlı diller...
    tatlı mı tatlı diller, sevimli mi sevimli bir yüz, sıcak mı sıcak bir hava...

    2. Sıfatlarda Anlam Daraltma:

    Sıfatların anlamlarında, bazı eklerden yararlanarak kısma, daraltma, küçültme yapılabilir.
    Bunun için "-Cİk, -ÇE, -cEk, -(İ)msİ, -(İ)mtırak" ekleri kullanılır:

    Geniş bir oda > daha az genişi > genişçe bir oda
    Uzun bir çocuk > daha az uzunu > uzunca bir çocuk
    Büyük ev > daha az büyüğü> Büyükçe / büyücek bir ev
    Küçük çocuk > daha az küçüğü> küçükçe / bir çocuk
    Tatlı elma > daha az tatlısı > tatlımsı bir elma
    Ekşi erik > daha az ekşisi > ekşimsi / ekşimtırak erik

    Kural : "-Cİk" eki küçüklük, azlık anlamı taşıyan sıfatlara getirilir ve aşırılık anlamı katar:
    Kısa kol > daha da kısası > kısacık kol
    İnce ip > daha da incesi > incecik ip
    Az ekmek > daha da azı > azıcık ekmek
    Minik yavru > daha da miniği> Minicik yavru
    Küçük kız > daha da küçüğü> Küçücük kız
    Ufak el > daha da ufağı > Ufacık el
    Yumuşak eller > daha da yumuşağı> Yumuşacık eller

    3. Sıfatlarda Karşılaştırma(Derecelendirme):

    Aynı özelliklere sahip olan varlıkları karşılaştırarak o özelliğe hangisinin daha çok sahip olduğunu göstermek için sıfatın başına "en, daha, pek" kelimeleri getirilir.
    En kuvvetli millet
    Daha dürüst insanlar
    Pek çalışkan işçi

    4. Yapı Bakımından Sıfatlar


    Sıfatlar da isimler gibi yapı bakımından basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır:

    1. Basit Sıfatlar

    Herhangi bir yapım eki almamış ve başka bir kelimeyle birleşmemiş sıfatlardır.
    Kara gün, kırmızı gül, bol yemek, iri taş, iyi insan, son yolculuk, dost ülke, düz çizgi.

    2. Türemiş Sıfatlar

    İsim ya da fiil köklerine ve gövdelerine getirilen isim yapım ekleriyle oluşturulmuş sıfatlardır.
    Kiralık ev, yıllık izin, tuzlu su, Aydınlı Hasan, işsiz adamlar, ölü balık, sütçü kadın, yarınki
    maç, genişçe bir oda, büyücek bir ev, ekşimsi / ekşimtırak erik, kısacık kol, incecik ip...
    Penceresinden kavak ağaçları görünen / bir sağlık ocağı
    yanaklarımı pembeleştiren / makaslar
    uçuşan / pamukçuklar
    Kavakları silkeleyen / rüzgâr
    Kocaman / bir masası ve koltuğu
    çalışkan öğrenci, susuz yaz, yuvarlak masa...

    3. Birleşik Sıfatlar

    Yapısında birden fazla kelime barındıran sıfatlardır.
    Külyutmaz öğretmen, mirasyedi gençler, boşboğaz insanlar, boğazına düşkün adam, birtakım sorunlar, cana yakın çocuk...

    Birleşik sıfatlar ikiye ayrılır:
    a. Kaynaşmış birleşik sıfatlar

    Anlamca kaynaşmış sıfatlardır. Birden fazla kelimenin sözlük anlamlarından az ya da çok uzaklaşarak, aralarına ek ya da kelime girmeyecek şekilde birleşerek oluşturdukları sıfatlardır.

    Canciğer dost, vatansever sanatçı, pisboğaz çocuk, mirasyedi gençler, kahverengi elbise, eşsesli kelimeler, birkaç adam, herhangi bir öğretmen, biraz zaman, birtakım elbiseler...

    b. Kurallı birleşik sıfatlar
    Çeşitli yollarla oluşurlar:

    ­Sıfat tamlaması + "-lİ" yapım eki
    büyük yapraklı ağaçlar, dost bakışlı insanlar, kısa boylu asker, büyük kapılı bina, kırık camlı ev...

    ­Sıfat tamlaması + "lIk" eki
    yarım günlük mesai, üç kuruşluk iş...

    ­İsim + iyelik eki + sıfat
    salonu büyük (bir) ev, çenesi düşük adam, saçı uzun bebek, rengi soluk kumaş...

    ­Takısız isim tamlaması + "-lİ" yapım eki
    taş duvarlı ev, aslan yürekli çocuk, demir kapılı bahçe...

    ­İsim + "-DEn" ayrılma hâl eki + isim-fiil:
    kulaktan dolma bilgiler...

    ­İkileme + isim
    evsiz barksız insanlarımız, tatsız tuzsuz işlerimiz, irili ufaklı eşyalar...

    ­İsim + ek + fiilimsi + isim
    işini bilir memur

    ­Deyim + isim
    cana yakın arkadaşlar, çenesi düşük insan...

    Adlaşmış Sıfat

    Bazen kişinin tam olarak bilinmediği ya da niteliğinin vurgulanmak istendiği durumlarda isim söylenmeyip sıfat, ismin yerine geçirilebilir. Bu tür sözcüklere adlaşmış sıfat denir. Adlaşmış sıfatlar niteleme sıfatlarıyla yapılır.

    “Korkak insanların kendine güveni yoktur.”
    cümlesinde niteleme sıfatı olan “Korkak” sözcüğü,
    “Korkakların kendine güveni yoktur.”
    cümlesinde “insanlar” isminin düşmesiyle adlaşmış sıfat olmuştur.

    Adlaşmış sıfat olan sözcükten sonra bir isim gelirse, anlam karışıklığını önlemek için iki sözcük arasına virgül (,) konur.
    İhtiyar, adamlara şöyle bir baktı.
    İhtiyar adamlara şöyle bir baktı.

    Not : Sıfatla, onun nitelediği isim arasına hiçbir noktalama işareti konmaz.

    Ünvan (San) Sıfatları

    İnsanların rütbe, görev, derece, mevki, memuriyet ve sosyal durumlarına göre isimlerine eklenen, isimleri ile birlikte söylenen saygı veya tanıtma sözcüklerine ÜNVAN SIFATI denir.

    Ünvan sıfatları, isimlerden önce gelebildikleri gibi isimden sonra veya hem isimden önce hem de isimden sonra gelebilirler. Kısaca ünvan sıfatları isimlerle birlikte üç şekilde kullanılır:
    1. İsimden önce:
    ÖRNEK: Doktor Mehmet, Yüzbaşı Hasan, Bay Cemil, Demirci Ahmet...
    2. İsimden sonra:
    ÖRNEK: Ahmet Bey, Ayşe Hanım, Hasan Yüzbaşı, Mustafa Kemal Paşa, Mehmet Dayı...
    3. Hem isimden önce; hem de isimden sonra:
    ÖRNEK: Öğretmen Ayşe Hanım, Doktor Mehmet Bey, Makinist Ahmet Usta...
    NOT: Ünvan sıfatları, özel isimler gibi büyük harfle yazılmaya başlanır.

    Sıfatlarda Pekiştirme

    Sıfatların anlamlarının küvvetlendirilmesine, güçlendirilmesine sıfatlarda pekiştirme denir.

    Sıfatlarda pekiştirme dört şekilde yapılır:

    a) m, p, r, s ünsüzleri ile:

    Bazı niteleme sıfatlarının ilk sesli harfine kadar olan kısmının sonuna, ' m, p, r, s ' harflerinden uygun olanı eklenir. Meydana gelen ön ek niteleme sıfatının başına eklenerek yapılır.

    ÖRNEK:
    Beyaz önlük >>>>> Be + m + beyaz önlük >>>>> Tertemiz çocuk
    Sıfat İsim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

    rmızı elma >>>>> + p + kırmız elma >>>>> Kıpkırmızı elma
    Sıfat isim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

    Temiz çocuk >>>>> Te + r + temiz çocuk >>>>> Tertemiz çocuk
    Sıfat isim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

    Doğru yol >>>>> Dosdoğru yol

    b) İkileme ( tekrarlama ) yolu ile:

    Niteleme sıfatı olan sözcüğün iki defa arka arkaya söylenip yazılması ile yapılan pekiştirmedir.
    ÖRNEK:
    Beyaz dişler >>>>> Beyaz beyaz dişler
    Sıcak çörekler >>>>> Sıcak sıcak çörekler
    Sarı kumlar >>>>> Sarı sarı kumlar
    Uzun yollar >>>>> Uzun uzun yollar
    Taze yumurta >>>>> Taze taze yumurtar

    c) Tekrarlanan sıfatların arasına soru ekileri katılarak yapılan pekiştirme:

    ÖRNEK:
    Beyaz dişler >>>>> Beyaz beyaz dişler >>>>> beyaz beyaz dişler
    Niteleme Sıfatı > Tekrarlama, sıfatlarda pekiştirme > Soru eki, sıfatlarda pekiştirme

    Sarı sarı kumlar >>>>> Sarı sarı kumlar
    Sıcak sıcak çörekler >>>>> Sıcak sıcak çörekler
    Sarı sarı kumlar >>>>> Sarı sarı kumlar
    Uzun uzun yollar >>>>> Uzun mu uzun yollar

    Sıfatlarda Küçültme

    Niteleme sıfatlarının sonlarına eklenen "-ce, -cik, -(i)msi, -(i)

    mtırak " ekleri onların anlamlarında
    küçültme, daraltma veya kısma yapar.
    Bu ekleri alan sıfatlara, küçültme sıfatları denir.

    ÖRNEK:
    Güzel araba >>>>> güzelce araba
    Yeşil elma >>>>> yeşilimsi elma
    Mavi çanta >>>>> mavimsi çanta
    Kısa pantolon >>>>> kısacık pantolon
    Küçük masa >>>>> küçücük masa
    Mavi çanta >>>>> mavimtırak çanta
    Sarı elma >>>>> sarımtırak elma

    
    ..:: Online Uyeler ::..
    
    Bi soru sor